Neuromodulacja bólu PENS

Przezskórna neuromodulacja (ang. Percutaneous Neuromodulation, PNM) jest nowoczesną metodą terapeutyczną wykorzystywaną w leczeniu bólu przewlekłego oraz niektórych zaburzeń nerwowo-mięśniowych.

Zakłada się, że jednym z podstawowych mechanizmów działania neuromodulacji jest modyfikacja przewodzenia impulsów bólowych w układzie nerwowym, prowadząca do zmniejszenia transmisji informacji nocyceptywnej z tkanek obwodowych do ośrodkowego układu nerwowego. W efekcie dochodzi do zmniejszenia odczuwania bólu, czyli efektu analgetycznego.

Oprócz działania przeciwbólowego neuromodulacja przezskórna może również stymulować procesy regeneracyjne w obrębie tkanek oraz wpływać na mechanizmy przeciwzapalne, co czyni ją szczególnie przydatną w terapii przewlekłych zespołów bólowych.

Technika zabiegu

Podczas zabiegu wykorzystuje się sterylne, jednorazowe igły, które wprowadzane są przez skórę w okolice wybranych struktur nerwowych. Długość igły dobierana jest indywidualnie i zależy przede wszystkim od głębokości położenia stymulowanej struktury anatomicznej.

Współcześnie zabieg wykonywany jest najczęściej pod kontrolą ultrasonografii (USG), co pozwala na precyzyjne umieszczenie igły w bezpośrednim sąsiedztwie nerwu oraz zwiększa bezpieczeństwo procedury. Dzięki obrazowaniu ultrasonograficznemu terapeuta może kontrolować zarówno tor wprowadzania igły, jak i jej końcowe położenie względem struktur anatomicznych.

Warto podkreślić, że w przypadku przezskórnej neuromodulacji lokalizacja wprowadzanych igieł opiera się na wiedzy anatomicznej i neurofizjologicznej medycyny zachodniej. Stanowi to istotną różnicę w stosunku do elektroakupunktury, która bazuje na koncepcjach tradycyjnej medycyny chińskiej i punktach akupunkturowych.

Mechanizmy neurofizjologiczne

Jednym z mechanizmów działania technik igłowych, takich jak neuromodulacja czy suche igłowanie, jest aktywacja zstępujących szlaków hamowania bólu w ośrodkowym układzie nerwowym. Może to prowadzić do:

• zmniejszenia przewodzenia bodźców bólowych,
• modulacji intensywności odczuwania bólu,
• aktywacji mechanizmów analgetycznych organizmu.

Istotną rolę przypisuje się również uwalnianiu endogennych opioidów oraz innych neuroprzekaźników, takich jak serotonina czy noradrenalina, które wpływają na zmniejszenie percepcji bólu.

Mechanizmy te opierają się na założeniu, że ośrodkowy układ nerwowy posiada zdolność modulowania sygnałów nocyceptywnych docierających z tkanek obwodowych. Proces ten odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu końcowego odczucia bólu.

Ból przewlekły jako odrębna jednostka chorobowa

W świetle współczesnych badań naukowych ból przewlekły nie jest już traktowany wyłącznie jako objaw innej choroby lub dysfunkcji. Coraz częściej uznaje się go za odrębną jednostkę chorobową, która charakteryzuje się złożonymi zmianami w obrębie układu nerwowego.

Chociaż intensywność bodźca bólowego docierającego z receptorów obwodowych ma znaczenie, to ostateczne odczucie bólu zależy w dużej mierze od procesów modulacji zachodzących w ośrodkowym układzie nerwowym.

W sytuacji, gdy organizm z różnych przyczyn traci zdolność prawidłowej modulacji sygnałów bólowych, może dochodzić do rozwoju przewlekłych zespołów bólowych. Dysfunkcja ta obserwowana jest między innymi w takich schorzeniach jak:

• choroba zwyrodnieniowa stawów,
• polineuropatie,
• fibromialgia,
• rwa kulszowa,
• rwa barkowa,
• rwa udowa,
• dysfunkcje stawu skroniowo-żuchwowego.

Ból ostry a ból przewlekły

Podstawowym kryterium różnicującym ból ostry i przewlekły jest czas trwania dolegliwości bólowych.

Ból ostry ma charakter krótkotrwały i zazwyczaj trwa do około 4 tygodni, będąc bezpośrednią konsekwencją uszkodzenia tkanek lub procesu chorobowego. Natomiast ból przewlekły utrzymuje się powyżej 3 miesięcy, często niezależnie od pierwotnej przyczyny, która mogła go wywołać.

Dowody laboratoryjne i kliniczne wskazują, że ból przewlekły może utrzymywać się nawet w sytuacji, gdy pierwotna przyczyna została już usunięta. W wielu przypadkach nie udaje się jednoznacznie określić jego źródła, a dolegliwości bólowe stanowią następstwo wcześniejszego urazu lub choroby.

Leczenie bólu przewlekłego

Leczenie bólu przewlekłego jest zazwyczaj znacznie trudniejsze niż leczenie bólu ostrego. Klasyczne metody terapeutyczne, w szczególności leczenie farmakologiczne, nie zawsze przynoszą oczekiwane rezultaty i często mają charakter jedynie objawowy.

W takich przypadkach zastosowanie znajdują nowoczesne metody interwencyjne, do których należy przezskórna neuromodulacja. Procedura ta może prowadzić do istotnego zmniejszenia nasilenia bólu, a w niektórych przypadkach nawet do jego całkowitego ustąpienia.

Struktury nerwowe poddawane neuromodulacji

Zabieg przezskórnej neuromodulacji może być wykonywany w obrębie wielu nerwów obwodowych. Najczęściej stymulowane są między innymi:

• nerw udowy,
• nerw udowo-goleniowy,
• nerw kulszowy,
• nerw piszczelowy,
• nerw strzałkowy wspólny,
• nerw pachowy,
• nerw pośrodkowy,
• nerw łokciowy,
• nerw promieniowy.

Dobór konkretnej struktury nerwowej zależy od lokalizacji objawów klinicznych oraz charakteru dolegliwości pacjenta.